صفحه اصلی / مشهد / مشهد شناسی / مشهد مقدس شهر امام مهربانی ها

مشهد مقدس شهر امام مهربانی ها

مشهد مقدس

وجه تسمیه و پیدایش

 این شهر در سال 203 هجری قمری در جوار شهر کهنسال نوغان توس  با نام «مشهد الرضا(ع)»  به وجود آمد.  شهر مشهد به دو معنی است: «مرقد» و« مدفن» ؛  نیز « گواه» و « گواهی دهنده». چون امام هشتم شیعیان، حضرت علی بن موسی الرضا(ع) در این محل به شهادت رسیدند و مدفون شدند، به محل دفن آن حضرت « مشهد الرضا» گفته شد.

محل دفن حضرت باغ و کاخی کهنسال  واقع در  اراضی روستایی سعادتمند به نام « سناباد»،  در جوار شهر نوغان است. این روستا که یک میل ( 1600) متر  با شهر نوغان فاصله داشت؛ دارای قناتی بود که به مظهر آن «سیرآب» گفته می شد، بدین سبب «سیراب» و بعدها« سراب»  خوانده شد و به همه اراضی سناباد اطلاق گردید که شهرچه مشهد رضا را در بر می گرفت،بدین گونه دو شهر و شهرچه  با نامهای«نوقان»و«مشهد» در جوار هم دو محله شهری «کهن و نوپا» را به وجود آوردند.

آمیختگی نام و حرمت حضرت رضا(ع)با زندگی مردم مشهد،از ولادت تا درگذشت.

اهالی شهر مقدس مشهد از ولادت تا درگذشت با نام و یاد حرمت حضرت امام رضا(ع) و حرم وی در ارتباط و مانوسند به گونه ای که اگر به قول سعدی «بگویند که مرا با تو سرو کاری نیست/در ودیوار گواهی بدهند کاری هست»

زوجهای مشهدی عموما ترجیح می دهند و دوست دارند که خطبه عقد ازدوجشان در حرم مطهر حضرت رضا(ع)جاری شود، بدبن سبب در دهه های اخیر رواق ویژه ای برای این مهم در حرم حضرت در نظر گرفته شده است.

خانوادهای مشهدی دوست دارند که زمزمه اذان اولیه در گوش فرزندانش را در حرم مطهر حضرت رضا(ع) بخوانند. همین فرزندان وقتی به سن تکلیف می رسند«جشن بلوغ و تکلیف شرعی»شان را در حرم مطهر حضرت برگزار می کنند. ویا حتی نذورات خود مانند خرما یا شکلات را در اطراف حرم می برند سرباز وظیفه ای که به امریه می رود دل را به امام رضا سپرده و راهی انجام وظیفه سربازی میشود تا در سایه امام رضا سالم برگردند و در پایان زندگی جسد اموات پس از غسل وتکفین حتما به حرم حضرت رضا(ع) آورده و طواف داده می­شود ونماز میت بر آن در صحن حرم مطهر حضرت خوانده و راهی محل دفن می شود.

 هرکاره و دیزی سنگی و کوهسنگی

 در جنوب شرق شهر مشهد  کوه منحصر به فردی از سنگ گرانیت براق  وجود دارد که از دیرباز مورد توجه مردم مشهد و یکی از تفرجگاههای ایشان بوده است. پشت این کوه ، رشته کوه باریک دیگری وجود دارد که معدن سنگ منحصر به فرد  سنگ ویژه ای در جهان به نام (سنگ هرکاره) است. جنس این سنگ بر خلاف سنگ کوهسنگی بسیار نرم و نرمش پذیر است.

بدین سبب از صدها سال پیش  تا کنون مردم مشهد از آن سنگ  برای کارهای  مختلف  استفاده می کرده اند که یکی از آن ها دیزی و یا ظرف پخت غذا (خصوصاً آبگوشت) بوده است.

مردم مشهد قداست ویژه ای برای  این سنگ  و «هرکاره» ها یا دیزی اش قائل اند؛ به گونه ای که معتقدند که  غذا  در آن به مراتب   خوشمزه تر از دیگر ظروف است؛ چرا که گفته اند  از جمله شیخ صدوق، مولف کتاب مشهور عیون الاخبار الرضا(ع)، حضرت رضا (ع) هنگام حضور در نوغان به کوهسنگی  تشریف برده و  برای ایشان  درون « هرکاره»  غذا پخته و خورده  و بر آن سنگ و معدنش دعای خیر و بقا کرده اند( که همچنان باقی و بر دوام است)؛ حکیم ابو القاسم فردوسی  بزرگترین شاعر حماسه سرای ایران که در شهر طابران توس ، (که در جوار مشهد مدفون است)نیز نام  هر کاره را سه بار در اثر وزین خود ( شاهنامه) آورده است.

 

بیامد زن از خانه با شوی گفــت    که هرکاره وآتش آر از نهفت
ز هرگـونه تخم اندرافکن به اب نباید که بیند ورا آفتـــــاب
کنون تا بدوشم من از گاو شیر             تو این کار هرکاره آسان مگیر
به «هرکاره» چون شیر با  پخته شد   زن و مرد از آن کار پرداخته شد

  ( شاهنامه، تصحیح  دکتر خالقی، ج 6، داستان  بهرام گور)

 

 محصولات سنگ  هرکاره ( چه به صورت دیزی و چه بشقاب و سرمه دان و…)  هنوز از مهمترین سوغات شهر مشهد است. دیزی های مشهد نیز در خوشمزگی شهره اند.

عکس یادگاری

 یکی دیگر از رهاوردهایی که در سده های اخیر زائران شهر مشهد  و حرم امام رضا(ع)  از این شهر با خود می برده و هنوز هم می برند، عکسهای یادگاری است که با دستهای در سینه نهاده در عکاسخانه های مشهد جلوی پرده هایی از گنبد و گلدسته حرم حضرت رضا (ع) و  ضریح مطهر مرقد ایشان و پرده ضامن آهو می گرفتند.

ضامن آهو که از اسطوره های حضرت رضا (ع) است و سابقه ای دیرینه ( هزار ساله) دارد و راوی اولیه­ی آن همان شیخ صدوق در کتاب عیون اخبار الرضا بوده است.

ویژگی های بارز تاریخی و فرهنگی شهر مشهد

 شهر مشهد که آن را «حج الفقرا» و « مشهد مقدس» و « پایتخت فرهنگی ایران»  نامیده اند. چهارراه فرهنگی ایران و محل رفت و آمد انبوه  زائر از سراسر ایران و جهان بوده و هست. این شهر ویژگیهای بارزی دارد که آن را از دیگر شهرهای ایران و جهان متمایز ساخته است. بجز و جود حرم حضرت رضا (ع) در این شهر، نقاره ای که هر صبح و شام، قبل از ظلوع و غروب ( بجز ایام عزاداری)  در حرم حضرت رضا(ع)  نواخته می شود از مهمترین ویژگیهای این شهر است. که در هیچ شهر دیگری در ایران و جهان رایج نیست. و خود تاریخچه ای دست کم 600 ساله ( از دوره تیموریان)  دارد. این رفتار یادآور  نواختن و زدن «نوبت» بر درگاه سلاطین ایران است.

 دیگری اطعام عامه مردم در ایام عزاداری محرم و صفر  با غذایی خاص به نام «شله» است که ویژه این شهر و بسیار بارز است.مراسم شب چراغ  یا شبهای برات ( در سه شب 12و13و14 ماه شعبان) است که عموم مردم به گورستانها و سر قبر اموات خود میروند؛که این نیز سنتی کهن است که ویژه خراسان بزرگ بوده، اما اکنون در قلب خراسان یعنی مشهد و بعضی شهرهای مجاور آن در سطح وسیع برگزار می شود.و به راستی نماد خراسان است. و در این شبها از مهمانانی که آمده اند با غذاهایی از قبیل نان روغنی پذیرایی می کنند.

گویش زیبا و اصیل مردم خراسان و مشهد ( که حاوی واژگان سره و کهن پارسی دری  است) از دیگر ویژگیهای مهم این شهر است که وقتی بر زبان شاعران توانایی چون ملک الشعراء بهار،صبوری ( پدر بهار)، کفاش خراسانی، عماد خراسانی، اصغر میر خدیوی، و اخیراً قاسم رفیعای طرقبه ( شاعر بچه محله امام رضا) جاری می شود، لطافت آن نمایان می شود.

درباره محمد سعید اساسی

این مطالب را نیز ببینید!

گنبد سبز

این بنای آرامگاهی به دلیل رنگ فیروزه ای گنبدش و در مقایسه با گنبد طلایی …

2 دیدگاه‌ها

  1. سلام, این یک دیدگاه است.
    برای شروع مدیریت، ویرایش و پاک کردن دیدگاه‌ها، لطفا بخش دیدگاه‌ها در پیشخوان را ببینید.
    تصاویر نویسندگان دیدگاه از Gravatar گرفته می‌شود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *